Ana Sayfa BİLGİ Wind Shear (Rüzgar Kesmesi) Nedir?

Wind Shear (Rüzgar Kesmesi) Nedir?

Yazan Ali Berk Leylek
435 Görünümler

Atmosferde meydana gelen meteorolojik olaylar daima insan hayatını ve yaşantısını direkt olarak etkilemiştir. Bu olayların gözlemlerinin ya da tahminlerinin yapılıp kullanıcılara sunulması ile zararlarını azaltılması veya sağlanacak faydanın arttırılması mümkün olabilir. Bu olaylardan en önemlilerinden birisi de Wind Shear‘dır.

Wind Shear; Atmosferde belirli iki nokta arasında rüzgarın hızında veya yönünde ya da her ikisinde meydana gelen ani değişiklikler olarak tanımlanabilir. Bu değişiklik yatay veya dikey olabilir.

Wind Shear’in esas olarak önem arz ettiği sektör havacılıktır. Bu meteorolojik olay; meydana geldiği alanlarda daima uçuculuk için risk oluşturmaktadır. Özellikle Alçak seviyede meydana gelen Shear ( Alçak Seviye Wind Shear’ı) inişte, kalkışta ve pist boyunca uçaklar için tehlike oluşturmaktadır. Bu noktalarda meydana gelen Shear; inişte, enerji kazanımı veya kaybına, ani irtifa değişikliklerine, pisti kaçırmaya neden olur. Kalkışta ise, yine çok ani irtifa değişikliklerine enerji kaybına ve kalkış zorluklarına neden olabilmektedir.

Dünya üzerinde meydana gelen havacılık kazalarının %22’ sinin nedenini meteorolojik faktörler oluşturmaktadır. Bu oranın %44’ ü ise rüzgara bağlı kazalardır. Ülkemizde meteorolojik nedenli kazaların oranı yaklaşık %10’ dur (1955- 2004). Bu kazaların sonucu ölü sayası ise 300’ ün üzerindedir.

Wind Shear temel olarak iki durumda incelenir. Birinci durum atmosferde yatay mesafede oluşan Shear’dır. İkincisi de düşey mesafede meydana gelen Wind Shear’dır. Gerek düşey, gerekse yatay mesafede meydana gelen Wind Shear atmosferde herhangi bir yerdeki rüzgar alanının devamlılık etkisini ani bir şekilde sonlandırır ve başka bir rüzgar alanına geçişi sağlar ki bu etki makaslama etkisi (shearing effect) olarak tanımlanır.

Wind Shear Oluşmasının Sebepleri Nelerdir?

Düşey Wind Shear’in oluşmasında pek çok meteorolojik faktör rol oynar. Bu faktörlerin dayandığı temel atmosferdeki termal dengeyle ilgilidir. Örneğin sıcaklığın yükseklikle arttığı enverziyon tabakasında kuvvetli Wind Shear meydana gelebilir. Bundan başka sonsuz bir kararsızlık zonu olan cephesel sistemlerde, dar alanda oluşan karasızlık bölgelerinde ve oraj durumunda Wind Shear oluşabilir.

Cephe yüzeyleri farklı karakterlere sahip iki hava kütleleri arasındaki süreksizlik olarak değerlendirilir. Burada cephe yüzeyinin ayırdığı hava kütlelerinin arsındaki fark açık bir şekilde Wind Shear oluşmasında rol oynar. Örneğin iki hava kütlesi arasındaki sıcaklık farkı buna bariz bir örnektir. Cephe yüzeyinin farklı iki tarafında yer alan hava kütlesindeki sıcaklık farkı yoğunluk ve basınç farkını da beraberinde getirecek ve bunun bir sonucu olarak kuvvetli rüzgarlar oluşacaktır. Kuvvetli rüzgarların oluşması durumunda yer yüzeyinin etkisiyle özellikle alçak seviyelerde kuvvetli Wind Shear’leri meydana gelecektir.

Atmosferde Wind Shear’a her seviyede rastlanılabilir. Ancak Wind Shear’in yerden itibaren 500 m (1600 feet) bir tabakada rastlanması uçak inişi ve kalkışı bakımından oldukça tehlikeli ve zarar vericidir. Yerden itibaren olan söz konusu tabakadaki Wind Shear’a Alçak Seviye Wind Shear’ı (Low-Level Wind Shear) adı verilir.

Buraya kadar Wind Shear’ın ne olduğunu ve etkilerini temel şekilde tanımladık. Peki Wind Shear nasıl ölçülebilir ve bu tehlikeye karşı proaktif bir yaklaşım var mı?

Alçak Seviye Wind Shear Ölçüm Yöntemleri

Operasyonel gereksinim olarak Wind Shear bilgilerinin pilotlar için sağlanması çok önemlidir. Bu bilgiler gözlem ye da tahmin olabilir. Uzaktan algılama sistemleriyle (uydu ve radar) Wind Shear tespiti oldukça zor olmaktadır. Çeşitli yer sistemleri Shear’ın tespit ve şiddetinin ölçülmesinde kullanılmaktadır.

Wind Shear’ın tek başına gidişatı, ilerleyişi görülemez. Ancak çoğunlukla etkileri görülebilir. Oluşum sebepleri ya da yeryüzünde meydana getirdiği etkilere bakılarak, aynı zamanda başka meteorolojik bilgilerin yardımıyla Wind Shear tespiti yapılabilir. Yatay planda pist boyunca, yatay Wind Shear’ı ölçmek için anemometreler kullanılabilir. Teker alma ve teker koyma gibi uçuş için önem arz eden noktalara anemometreler kurularak rüzgar bilgileri ölçülebilir.

Meteorolojik ölçüm balonları yükselirken seviyeler arası rüzgarlardaki farklılıkları ölçülür. Dikey Wind Shear’in profilini görme açısından çok yararlıdır. Havaalanlarında özellikle dikey Wind Shear tespitinde sıkça kullanılan metottur.

Zayıf ve farklı ekoları algılamada genellikle squal (kararsızlık) hattından doğan hamle cephesi tespitinde kullanılan küçük çaplı meteorolojik radarlar mevcuttur. Bu cephelerden meydana gelen Wind Shear’ı ölçmede bu radarlar kullanılabilirler.

Uçak üzerine monteli alet ve sistemlerle Wind Shear’ı tespit etmek mümkündür. Ancak pilottan sadece birkaç saniye önce Shear’ı belirleyebildiği göz önünde bulundurulduğunda, havacılıkta kullanılan ancak uçuş güvenliği açısından verimliliği düşük sistemlerdir. Kokpit içerisinde bulunan anlık uyarı sistemleri hava olayının içine girildiğinde pilota “Windshear! Windshear! Windshear!” alarmını sesli olarak verir ancak olayın önceden tespitinde farklı sistemler kullanılır. Bu sistemlerden bazıları;

  • Standart Uçuş Güvertesi Ekipmanlarının Kullanılması (altimetre ve dikey hız indikatörü)
  • Modifiye Edilmiş Dikey Hız İndikatörü
  • Havada Doppler Radar
  • Baş-Yukarı Göstergesi
  • Modifiye Edilmiş durgun Sefer Sistemleri

Son olarak tespit edilmiş bir Wind Shear olayının TAF Mesajındaki okunuşundan bahsedelim.

KMDW 051130Z 0512/0612 14005KT 5SM –SHRA BKN030 WS010/18040KT TEMPO 0513/0516 ½ SM FG FM051600 16010KT 4SM BR SCT030 BKN050 BECMG 0522/0524 21015KT P6SM NSW FEW040 PROB40 0601/0604 2SM TSRA OVC008CB FM060400 18010KT PSM SCT010 BECMG 0606/0608 20013G20KT 4SM SHRA OVC020 FM060800 18005KT 3SM BR BKN020

Rüzgar kayması, WS adıyla kodlanır. Ardından 3 basamaklı olarak irtifa ve belirtilen irtifadaki rüzgar yön ve şiddeti kodlanır. Bu örnekte WS010 / 18040KT, yerden 1000 feet (304.8 m) irtifada, 180 derece doğu rüzgârla 40 knot (74 km/h) şiddetinde esen bir rüzgâr kayması hadisesi olduğu belirtilmiştir.

Related Articles

Yorum Bırakın

Bu web sitesi, deneyiminizi geliştirmek için çerezler kullanır. Bu konuda sorun yaşamadığınızı varsayacağız, ancak isterseniz vazgeçebilirsiniz. Kabul Et Daha Fazla Bilgi Edinin