Ana Sayfa BİLGİ Uçak Kanatlarının Ucu Neden Kıvrıktır? Nedir Bu Winglet (Wingtip Device)?

Uçak Kanatlarının Ucu Neden Kıvrıktır? Nedir Bu Winglet (Wingtip Device)?

Yazan Ali Berk Leylek
920 Görünümler

Uçakla sık seyahat eden veya fazlasıyla uçak gören biriyseniz uçakların kanat ucunda bulunan tuhaf kıvrımı fark etmişsinizdir. Peki bu kıvrım uçağın sadece güzel görünmesi için mi tasarlanmış yoksa başka amaçlara da mı hizmet ediyor? Bu yazıda sorularımıza cevap bulacağız…

Winglet Nedir?

Kıvrık kanat (Winglet) genellikle sabit kanatlı uçaklarda uçağın verimliliğini arttırmak için kullanılan bir kanat ucu tasarım modelidir. Kanat ucunda oluşan girdaplar uçuşun konforunu olumsuz etkiler. Sarsıntılı ve konforsuz uçuş deneyimi havayollarına daha fazla maliyet bindirir. Aynı zamanda uçağın hızını da olumsuz etkileyen bu girdaplar, uçak menzilini doğrudan düşürür ve çevresel olarakta zararlı gaz emisyonlarını artırır.

1973 yılında ortaya çıkan Orta Doğu yakıt kriziyle beraber, havacılık endüstrisinde ciddi bir yakıt endişesi yaşanmaya başlamış. Havayollarında krizin etkisiyle yakıt maliyetleri yükselmiş ve uçak yakıtı lüks bir hale gelmiştir.

Daha sonra havayolları doğal olarak yakıt tasarrufuna gitmeyi tercih etmiş ve uçak üreticilerine bu konuda baskı yapmışlardır. NASA’nın öncülüğünde Boeing gibi üreticiler, sürtünmeyi düşürerek yakıt tasarrufu sağlamakla ilgili çalışmalarını başlatmış. Bu çalışmalar esnasında fark edilmiş ki, yırtıcı kuşların kanatlarının ucundaki tüylü bölge yukarı ve geriye doğru eğrilerek daha az sürtünme sağlıyor. Buradan yola çıkan bilim adamları uçakların daha verimli kullanımı için gerekli aerodinamik çalışmalara başlamışlardır.

Winglet’in Çalışma Prensibi

Kanadın yapısına bakıldığında üst tarafın engebeli, alt tarafın ise daha düz bir yapıda olduğunu görürüz. İşte burada “Bernoulli İlkesi” devreye giriyor. Bu ilkeye göre; bir yüzeyden akan akışkanın hızı arttıkça yüzeyi etkileyen basınç azalmaktadır.

Yukarıda bahsettiğimiz kanat üzerindeki hava akışının, kanadın uçlarına doğru düzensizleşmesi ve kanadın tam randımanla kullanılamaması nedeniyle basit ama gayet faydalı olan winglet teknolojisi keşfedilmiştir. Bu sayede kanadın ucunda meydana gelen ve kanadın verimliliğini düşüren düzensiz hava hareketleri önlenmiş, kanadın 100% verimlilikle kullanılması sağlanmıştır.

NASA çalışanı olan Richard Whitcomb yayınladığı makale sonucunda kanat ucundaki sürtünmenin %20 azaldığını ve taşıma kuvveti oranının %10 arttığını kanıtlamıştır. Ardından 1980’lerden sonra wingletler uçakların en önemli parçaları haline gelmiştir. Eskiden kanat ucunda winglet bulunmayan uçaklara da bu parçalar sonradan entegre edilmiştir.

Aşağıdaki resimde kullanımda olan 3 farklı winglet tipini görebiliriz:

Bu teknoloji sayesinde; Winglet kullanılan Boeing 737 (iki tip, Scimitar Wing ve Winglet) , 747; Airbus A320 Serisi (Sharklet), A330 ve A340 tipi uçaklarda %6 ve üstünde yakıt tasarrufu gerçekleşmiştir. Bu uçaklar dünyada en çok kullanılan uçak tipleri olmuşlardır ve havayolları yakıt ekonomisi anlamında büyük bir aşama kat etmiştir.

Bir İstisna Olarak ”Boeing 777”

Boeing 777 tipi uçaklar günümüzde aktif kullanılan yolcu uçaklarına nazaran herhangi bir kanat ucu olmayan uçaklardır. Bunun sebebi ise Boeing 777-200LR ve -300ER tipi uçakların halihazırda 64.8 metre kanat açıklığı olması. Bu kanat açıklığına sahip 777 modeli, ICAO sınıflandırmasında E sınıfı görünüyor. Eğer Boeing bu uçağa winglet ekleseydi kanat açıklığı 65 metreyi geçecek ve uçak F sınıfı boyutlara ulaşacaktı. F sınıfı boyutlarda ise Airbus A380 ve Boeing 747 gibi ”Jumbo Jet” uçaklar bulunuyor. Bu uçak tiplerinin vergileri ve maliyetleri Boeing 777 ye göre daha yüksek olacağından Boeing böyle bir yenilemeye gitmemiş.

Ancak yeni üretilecek olan ve hala testleri devam eden Boeing 777X tipi uçak için akıllı bir mühendislik geliştirilmiş ve Foldable (Katlanabilir) Winglet kullanılmaya başlanmıştır. Bu tip wingletle beraber uçağın yerdeki uzunluğu (winglet katlanmışken) 64.8 metre ile sınırlandırılmıştır. Uçak havalandıktan sonra açılan wingletlerle uçak 71 metreye ulaşsa da, ICAO’nun kuralları sadece yerde geçerli olduğundan uçak E sınıfında görülecektir.

Boeing ve Airbus Winglet Farkları

Boeing ve Airbus her zamanki rekabetlerini burada da ortaya koymuşlar. Boeing winglet tiplerini Split Scimitar Wing ve Winglet olarak adlandırırken, Airbus ise Sharklet olarak adlandırmış. Teoride ikisinin arasında fark yok ancak görünüş açısından bazı farklılıklar söz konusu. Airbus 2015 ten beri A320 NEO tipi uçakların hepsinde standart olarak Sharklet kullanıyor. Fakat Boeing’inkine görünüş olarak benzeyen ”karma” bir yapıda kullanılan Sharklet’ler Airbus ve Boeing arasında bir davaya sebep olmuştur.

Related Articles

1 Yorum

Avatar
Hyktepe Mayıs 25, 2021 - 6:55 am

Takip etmeye devam ediyoruz faydalı bilgiler için tesekkürler Ali berk bey

Yanıtla

Yorum Bırakın

Bu web sitesi, deneyiminizi geliştirmek için çerezler kullanır. Bu konuda sorun yaşamadığınızı varsayacağız, ancak isterseniz vazgeçebilirsiniz. Kabul Et Daha Fazla Bilgi Edinin