Ana Sayfa BİLGİ Havacılıkta En Sık Kullanılan Yakıt Türleri (Jet A-1, Avgas 100LL, JP8)

Havacılıkta En Sık Kullanılan Yakıt Türleri (Jet A-1, Avgas 100LL, JP8)

Yazan Ali Berk Leylek
1874 Görünümler

Havacılık faaliyetlerinin yapılmasında önde gelen maliyetlerden bir tanesi yakıt fiyatlarıdır. Zaman zaman yükselen fiyatlar, havacılığın yıllar içindeki seyrini değiştiren pek çok yeniliğe ve düzenlemeye neden olmuştur. Petrolün farklı inceliklerde damıtılmasıyla ya da karışımlarla ortaya çıkan en sık kullanılan yakıtları inceleyeceğiz.

Jet A-1 Yakıtı

Jet A-1, ana maddesi kerosen olan ve günümüzde dünya genelindeki jet motorlu yolcu ve kargo uçaklarında kullanılan yakıt türüne verilen addır. Kerosen halk dilinde gazyağı diye geçen maddenin daha gelişmiş ve içerik olarak süzülmüş olanıdır. Bu madde, yanıcı özellikte bir hidrokarbon sıvısıdır. Kerosen, Yunanca keros kelimesinden türetilmiştir.

Petrol ürünleri içinde yer alan benzin, gaz yağı, motorin gibi yakıtların içinde bulunan parafin, özellikle dizel araçlarda düşük sıcaklıklarda sıvı akışkanlığını donduracak kadar sıvılık özelliğini kaybeder. Bu yüzden uçak motorlarında dizel yakıt kullanılamamaktadır. Parafin, dizel yakıta göre az oranda da olsa benzin içinde de bulunur. Bu açıdan çok düşük sıcaklıklarda sıvının akışkanlığını kaybetmemesi için kerosen kullanılır. Yanıcılığının yanı sıra düşük sıcaklıklarda sıvılık özelliğini kaybetmediği için %20 oranında hava taşıtlarında kullanılan yakıtların içine karıştırılır.

Kerosen, 150°C ile 270°C arasında, petrolün çok ince bir şekilde damıtılmasıyla elde edilir. Benzine oranla daha zor alev alır ama benzinden daha fazla ısı verir. Parlama sıcaklığı 38°C’dir. Kendi kendine alev alma derecesi ise 210°C’dir. Öte yandan, kerosenin donma noktası -47°C civarındadır. Jet yakıtı kolay tutuşmayan ama bir kez yanmaya başladığında söndürmesi bir hayli güç olan bir maddedir. Bu özellikleri dolayısıyla; yani yüksek irtifadaki çok düşük sıcaklıklarda kolay kolay donmaması ve bir kaza durumunda yangın çıkma riskini mümkün olan en az seviyeye indirmesi sebebiyle uçak yakıtı olarak tercih edilmektedir. 7 Haziran tarihi itibariyle 1 litre Jet A-1 yakıtı $0.468 (4,03 Türk Lirası), 1 ton Jet A-1 yakıtı ise $583.8 (5026,23 Türk Lirası) ‘dır.

AVGAS 100LL (Blue)

AVGAS 100LL (“Low-Lead” olarak telaffuz edilir) (İngiltere’de Havacılık Ruhu olarak da bilinen Havacılık Yakıtı), kıvılcım ateşlemeli içten yanmalı motorlara sahip uçaklarda kullanılan bir havacılık yakıtıdır. Avgas, havacılık bağlamında Mogas (motor benzini) olarak adlandırılan motorlu araçlarda kullanılan geleneksel benzinden farklıdır. Kirliliğin azaltılması için platin içerikli katalitik konvertörlerin kullanımına izin vermek üzere 1970’lerden beri formüle edilen motor benzininden farklı olarak, yaygın olarak kullanılan Avgas dereceleri motorun vuruntusunu önlemek için kullanılan toksik bir madde olan tetraetilkurşun (TEL) içerir.

Avgas’ın bir türü olan Avgas 100/130 (yeşil), Avgas 100LL ve 1975 öncesi premium kurşunlu otomotiv benzininde izin verilen maksimum TEL’in yarısını içermektedir. Bu özelliğiyle Avgas 100/130 ABD, Avustralya, Hawaii, Yeni Zelanda gibi düşük motor gücüne sahip uçakların yoğunlukla kullanıldığı ülkelerde teşvik edilen yakıt türü olmuştur.

Avgas’ın karıştırılmasında kullanılan ana petrol bileşeni, çeşitli izooktanların bir karışımı olan alkilattır. Yoğunluk, -40 °C’de (-40 °F) ABD galonu başına (768 g/l) 6,41 pound’a yükselir ve sıcaklıktaki her 1 °C’lik (1,8 °F) artış için yoğunluğu yaklaşık %0,1 azalır. 8 Haziran tarihi itibariyle 1 litre Avgas 100LL ABD’de ortalama $5.67 (48,8 Türk Lirası)’dır.

JP-8

Havacılık yakıtlarının askeri taşıtlarda kullanımının en temel fikirleri 2. Dünya Savaşı’ndan sonra, lojistik olarak tedarik zincirini kolaylaştırmak amacıyla atılmıştır. Yukarıda bahsettiğimiz Jet A-1 sivil havacılık uçaklarında kullanılırken, JP-8 askeri havacılık için JP-4 yakıtının geliştirilmiş bir versiyonudur.

1988 yılında NATO ülkeleri askeri uçak ve tüm kara araç ile ekipmanlarında kullanılmak üzere tek bir yakıt kullanımı için ortak bir karara varmışlardır. Bu fikir “tek yakıt konsepti” olarak adlandırılmış ve havacılık yakıtı olan JP-8 yakıtı (F34 olarak da ifade edilmektedir) askeri havacılıkta ve askeri karayolu ulaşım araçlarında kullanılacak olan tek tip yakıt olarak seçilmiştir.

JP-8, askeri uygulamalarda kullanıma uygun hale getirebilmek için özel katkı maddeleri ile harmanlanmış, %99,8’i kerosen içerikli hidrokarbon anlamında binlerce karışımdan meydana gelen yakıttır. JP-8 için bu hidrokarbonlar; aromatikler (yaklaşık %20), n-parafinler ile izo-parafinler (%60) ve siklo-parafinler (%20) olarak 3 geniş sınıfa ayrılabilir.

Askeri havacılık yakıtı JP-8’i, Jet A-1 ve diğer havacılık yakıtlarından ayıran en önemli özelliği korozyon inhibitörü ve yakıt sistemi buzlanma inhibitörü içermesidir. JP-8 bu özellikleri sayesinde diğer havacılık yakıtları ve dizel yakıtına göre soğuk iklim şartlarında stratejik bir önem kazanmaktadır. ABD Savunma Bakanlığı tarafından 2020 yılına ilişkin yakıt fiyatlarını belirleyen raporda, 1 ABD galonu (3,78 litre) JP-8 yakıtı $2,96 (25,48 Türk Lirası)’dır.

Related Articles

Yorum Bırakın

Bu web sitesi, deneyiminizi geliştirmek için çerezler kullanır. Bu konuda sorun yaşamadığınızı varsayacağız, ancak isterseniz vazgeçebilirsiniz. Kabul Et Daha Fazla Bilgi Edinin