Ana Sayfa BİLGİ Altimetre Nedir? Hava Seyrüsefer Hizmetlerinde Kullanılan Altimetre Türleri Nelerdir?

Altimetre Nedir? Hava Seyrüsefer Hizmetlerinde Kullanılan Altimetre Türleri Nelerdir?

Yazan Ali Berk Leylek
301 Görünümler

Karayolunda bir araç ile hızlı seyir halinde olmanın zorlukları vardır. Bir de bunu sisli bir günde havayolunda düşünün. Günümüzde uçaklar, son teknoloji ile donatılmıştır. Bu yazımızda havacılık tarihinin en başından beri kullanılan, temel aletlerden biri olan Altimetre’yi inceleyeceğiz.

Altimetre Nedir?

Bir uçakta en önemli aletlerden birisi altimetredir. Uçakların deniz seviyesine göre yüksekliğini feet cinsinden gösteren göstergelere Altimetre denir.

Basıncın yükseklikle değişim oranın sabit olması ve hava araçlarının üretiminde aynı uluslararası standartların (ISA) kullanılması, barometrelerin hava aracının yüksekliğinin belirlenmesinde kullanılabilmesine olanak sağlamaktadır.

Hava araçlarında madeni barometreler (aneroid barometer) kullanılmaktadır. Ancak bu barometrelerin göstergeleri basıncı değil, basınca bağlı olarak hava aracının dikey mesafesi gösterecek şekilde (feet ya da metre cinsinden) dizayn edilmiştir.

Feet, İngiliz birim sisteminde bir uzunluk ölçüsü birimidir. 1 feet, 30,48 cm uzunluktadır. 1 yarda 3 feet’e eşit olup, 1 feet 12 inç’e eşittir.

Altimetre görünüş olarak saate benzer. Akrep yelkovan gibi boyca birbirinden farklı üç ayrı gösterge kolu vardır. En uzun olan 100 feet aralığı, orta uzunluktaki kol ise 1000 feet aralığı, en kısa kol ise 10000 feet aralığı gösterir. Kadranın içinde açılmış bir pencereden de düğme ile ayarlanabilir barometrik basınç görülür.

Altimetre’nin görünüşü

1-Dijital Sayıcı; Binler, yüzler ve ondalık dilimde geçerli yüksekliği gösterir.

2-İrtifa İbresi; Her bir devir 1000 feet yapar.

3-Barometrik Ayar Kontrolü

4-Barometrik Ayar Penceresi; Meydandaki hava yoğunluğu her zaman standart atmosfer değerinde olmadığı için o andaki meydan basıncı girilerek, doğru yükseklik değeri elde edebilmek amacıyla aletin içine bir kalibrasyon sistemi yerleştirilmiştir. Bu barometrik pencereler, genellikle 28,10 – 31,00 inch/hg veya 950-1050 milibar arasında belirlenmiştir. 

5-Referans Yükseklik Belirleyici; Manuel olarak istenilen seviyeye getirilerek yükseklik kontrolü yapılabilir.

6-Referans Yükseklik Belirleyicisi Ayarı; Manuel olarak yükseklik ayarı yapmak için kullanılır.

Altimetre ayarlarında referans olarak deniz seviyesinde ısı 15°C (59°F) barometrik basınçta 29,92 inch/hg standart bir gün kabul edilmiştir. İyi ayarlanmış bir altimetrenin, standart bir günde deniz seviyesinde 0 feet göstermesi gerekir.

Çalışması statik basınç ile mümkündür. Statik basınç deliklerinden alınan hava basıncına göre yüksekliği ölçer. Altimetrelerin hassas elemanı aneroid olup içinde standart bir gün basıncı (14,7 PSI, 29,93 inch/hg, 1013,2 mb) belirlenmiştir.

Uçak deniz seviyesinde ise aneroidin içindeki basınç ile statik basınç eşit olacağından ibreler 0 feet gösterecektir. Uçak irtifa aldığında ise statik basıncın düşmesi sonucunda aneroid genişleyecek ve altimetre ibreleri saat istikametinde olmak kaydıyla yüksekliğin artışını gösterecektir.

Pilotlar Altimetreyi aşağıdaki amaçlarla kullanırlar:
• Yer ve yüksek arazinin üzerinden emniyetli bir şekilde uçabilmek,
• Kalkış ve varış usullerini doğru bir şekilde uygulamak,
• Hava aracının özelliklerine göre en ekonomik seviyelerde uçuş yapmak.
Altimetre Hava Trafik Hizmetlerinde aşağıdaki amaçlarla kullanılır:
• Dikey ayırmanın sağlanması,
• Minimum emniyet irtifaının ya da seviyesinin tespit edilmesi,
• Pilotlar tarafından uygulanmak üzere kullanışlı ve emniyetli usuller tasarlamak,
• Trafik akışını hızlandırmak ve düzgün bir akış sağlamak.

Hava aracının dikey mesafesini 4 farklı şekilde ifade edebiliriz;

İrtifa (altitude) : herhangi bir seviyenin, bir noktanın ya da nokta olarak kabul edilen bir nesnenin, ortalama deniz seviyesinden (MSL) olan yüksekliği

Yükseklik (Height): Bir seviyenin, noktanın ya da nokta olarak ifade edilen bir nesnenin, belirlenmiş bir referans yüzeye nazaran dikey mesafesi (Bir cismin dikey boyutu)

Rakım (Elevation) : Yeryüzünde veya üzerinde bir nokta ya da seviyenin, deniz seviyesinden olan yüksekliği

Uçuş Seviyesi (Flight Level): 1013.25 hPa’lık referans basınç yüzeyi ile ilişkili olarak belirlenmiş sabit basınç yüzeyleridir. Bu yüzeyler birbirlerinden, belirlenmiş (sabit) basınç aralıkları ile ayrılır.

Hava Seyrüsefer Hizmetlerinde Kullanılan Altimetre Türleri Nelerdir?

Hava Trafik Hizmetlerinde (ATS) yukarıda kısaca bahsedildiği üzere, irtifa, yükseklik, uçuş seviyesi şeklinde ifade edilen dikey pozisyonlar için özel basınç referans kodlamaları kullanılmaktadır. Bunlar;

QFE : Bir hava alanı seviyesinde ya da tanımlanan bir başka referans seviyede (pist başı rakımı gibi) ölçülen lokal basınç değeridir. Altimetresine QFE değeri bağlayan uçak, referans noktaya göre yüksekliğini okur. (QFE
değeri, meteoroloji istasyonunca tespit edilen lokal basınç değerinin, aktif olarak kullanılan pist başı rakımına göre düzeltilmesi ile bulunur. QFE değerini altimetresine set eden bir hava aracı, meydana indiğinde altimetresinde 0 (sıfır feet, metre) okur.

QNH : Belirli bir zamanda ve yerde (bölgede), hava aracının altimetresine set edildiğinde irtifa bilgisi sağlayan basınç değeridir. Başka bir deyişle, QFE değerinin (rasat edilen bölgesel basınç değerinin), ICAO Standart atmosferine göre, ortalama deniz seviyesine indirgenmiş halidir. Bu durumda meydana iniş yapan hava aracı meydanın ortalama deniz seviyesinden olan yüksekliğini (rakım) okur.

QNE: 1013 hPa‘lık referans basınç değeri set edilerek meydana inildiğinde altimetrede okunan yükseklik değeridir. Başka bir deyişle QFE’nin ICAO standart atmosferindeki basınç irtifasıdır. Asıl olarak, çok yüksek rakımlı hava alanlarında, hava basıncının çok düşük olduğu ve altimetre cihazlarının ayarlanamayacağı (hatırlanacağı üzere, altimetre cihazında referans basınç, ayar düğmesinin istenilen basınç değeri görüntüleninceye kadar sağa – sola çevrilmesi ile set edilir. İşte bu işlem sırasında , set edilmek istenilen basınç değeri, cihazın ölçeğinde bulunmadığı için) 1013 standart değeri girilir.

Related Articles

Yorum Bırakın

Bu web sitesi, deneyiminizi geliştirmek için çerezler kullanır. Bu konuda sorun yaşamadığınızı varsayacağız, ancak isterseniz vazgeçebilirsiniz. Kabul Et Daha Fazla Bilgi Edinin